අත්වල අස්ථි බිඳීමක් යනු කුමක්ද?
ඔබේ අතෙහි සහ මැණික් කටුවෙහි අස්ථි 27 කින් එකකට සිදුවන බිඳීමකි. 'ෆැලන්ජස්' (Phalanges) යනුවෙන් ඇඟිලි සහ මහපටැඟිල්ලේ අස්ථි ද, 'කාපල්ස්' (Carpals) යනුවෙන් මැණික් කටුවෙහි අස්ථි ද හැඳින්වේ. අස්ථි බිඳීම් ළමුන් සහ නව යොවුන් වියේ පසුවන්නන් අතර බහුලව දක්නට ලැබේ. සියලුම පිරිමි ළමුන්ගෙන් අඩක් පමණ සහ ගැහැනු ළමුන්ගෙන් හතරෙන් එකක් පමණ වැඩිවියට පත්වීමට පෙර යම් අස්ථි බිඳීමකට ලක්වේ.
ළමුන්ගේ අස්ථි නම්යශීලී බැවින්, බිඳීමකින් පසු අස්ථිය නැමීමකට ලක්විය හැක. සුව වන විට එය කෙළින් වේ. මෙම ක්රියාවලිය 'නැවත හැඩ ගැසීම' (Remodelling) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම හැකියාව නිසා, ළමුන්ගේ අස්ථි බිඳීම් වැඩිහිටියන්ට සාපේක්ෂව වඩා හොඳින් සහ අඩු ප්රතිකාර සමඟ සුව වේ. සාමාන්යයෙන් අස්ථි බිඳීම් සුව වී එකට එකතු වීමට සති 6-8 ක කාලයක් ගත වන අතර, සම්පූර්ණ ශක්තිය ලැබීමට සති 12 ක් පමණ ගත වේ. මේ නිසා අස්ථි බිඳීමකින් පසු අවම වශයෙන් සති 6 ක්වත් ක්රීඩා කටයුතු වලින් වැළකී සිටීම වැදගත් වේ.
රෝග ලක්ෂණ මොනවාද?
ඔබේ/ඔබේ දරුවාගේ අතෙහි ඉදිමීමක් ඇති විය හැකි අතර ස්පර්ශ කිරීමේදී වේදනාව දැනිය හැක. ඇඟිලි කලින් තිබූ පිහිටීමට වඩා වෙනස් ලෙස දිස්විය හැක. තුවාලයෙන් පසු අත සෙලවීම පහසු නොවිය හැක.
රෝගය තහවුරු කිරීමට පරීක්ෂණ අවශ්යද?
අස්ථි බිඳීමේ පිහිටීම සහ ප්රමාණය පරීක්ෂා කිරීමට X-ray පරීක්ෂණයක් සිදු කළ හැක. මෙය ඔබට/ඔබේ දරුවාට වඩාත් සුදුසු ප්රතිකාරය තීරණය කිරීමට වෛද්යවරයාට උපකාරී වේ. සැත්කමක් සිදු නොකරන (සාම්ප්රදායික) ප්රතිකාර සමඟ, අනපේක්ෂිත වෙනස්කම් හෝ වේදනාව දිගු කාලයක් පවතින්නේ නම් මිස, තවත් X-ray පරීක්ෂණ සාමාන්යයෙන් අවශ්ය නොවේ.
ලබා ගත හැකි ප්රතිකාර මොනවාද?
X-ray පරීක්ෂණයේ අස්ථි බිඳීමක් පෙන්නුම් කරන අතර අස්ථිය පිළිගත හැකි පිහිටුමක තිබේ නම්, සුව වන තෙක් අස්ථිය නිසි ලෙස තබා ගැනීමට ස්ප්ලින්ට් (Splint) එකක් හෝ බඩී ස්ට්රැප්ස් (Buddy straps) ලබා දෙනු ඇත. ස්ප්ලින්ට් සාමාන්යයෙන් තර්මොප්ලාස්ටික් (Thermoplastic) වලින් සාදා ඇති අතර, අතේ හැඩයට සකසා වෙල්ක්රෝ (Velcro) පටි වලින් සවි කරයි. මෙමගින් අවශ්ය විට ස්ප්ලින්ට් ඉවත් කර මෘදු ව්යායාම ආරම්භ කළ හැක.
බඩී ස්ට්රැප්ස් (Buddy straps)
තුවාල වූ ඇඟිල්ල යාබද ඇඟිල්ලට ගැටගැසීම මගින් අස්ථි බිඳීම් ආරක්ෂිතව හා සාර්ථකව ප්රතිකාර කළ හැක. මෙය යෙදිය යුතු ආකාරය සහ කොපමණ කාලයක් පැළඳිය යුතුද යන්න වෛද්යවරයා හෝ භෞතචිකිත්සකවරයා විසින් ඔබට පෙන්වා දෙනු ඇත.
ස්ප්ලින්ට් යෙදීම
තුවාලයට වඩා ශක්තිමත් ආධාරයක් අවශ්ය නම්, අතේ ආරක්ෂිත පිහිටුමක් ලබා දෙමින් තර්මොප්ලාස්ටික් ස්ප්ලින්ට් එකක් සාදනු ලැබේ. භෞතචිකිත්සකවරයා උපදෙස් දුන් පරිදි ස්ප්ලින්ට් එක පැළඳිය යුතු අතර, එය උණුසුම් කිරීම, තෙත් කිරීම හෝ වෙනස් කිරීම නොකළ යුතුය.
තුවාලය
සැත්කමක් අවශ්ය වූ අවස්ථාවලදී, සුව වීම සඳහා තුවාලයේ ස්ථානයෙහි අවම වශයෙන් වෙළුම් පටියක් හෝ කිසිම වෙළුම් පටියක් යොදනු නොලැබේ. මැහුම් ඉවත් කිරීමට අවශ්ය නම්, සැත්කමෙන් දින 10-14 කට පසුව එය සිදු කෙරේ. බොහෝ විට භාවිතා කරන මැහුම් දිය වන (Dissolvable) ආකාරයේ වන අතර සති 2-3 කින් ඒවා ඉබේම දිය වී යයි. K-wire හෝ Pin එකක් ඇත්නම්, සාමාන්යයෙන් සති 3-4 කට පසු ඉවත් කරනු ලැබේ. ආසාදනය වැළැක්වීමට තුවාලය සුව වන තෙක් පිරිසිදුව හා වියලි ලෙස තබා ගන්න.
ඉදිමීම
තුවාල වූ ඇඟිල්ල/අත වටා ඉදිමීමක් (Oedema) ඇතිවීම සාමාන්ය තත්ත්වයකි. විවේක ගන්නා විට හැකි පමණ අතේ හෘදයට ඉහළින් ඔසවා තැබීම (Elevation) මගින් ඉදිමීම අඩු කළ හැක.
ව්යායාම
සන්ධි තද වී යාම (Stiffness) වැළැක්වීමට ස්ප්ලින්ට් එකේ නොමැති අතේ ඕනෑම කොටසක් සෙලවීමට වගබලා ගන්න. ඇතැම් විට තුවාල වූ ඇඟිල්ල හෝ ප්රදේශය අස්ථි බිඳීමකින් පසු තද ගතියක් පෙන්වනු ඇත. භෞතචිකිත්සකවරයා හෝ වෛද්යවරයා උපදෙස් දුන්නේ නම් පමණක් ව්යායාම කරන්න.
ප්රතිකාර නොගෙන සිටියොත් කුමක් සිදුවේද?
අස්ථි බිඳීමේ ස්වභාවය සහ ස්ථානය අනුව, අස්ථිය වෙනස් වූ දිශාව තවත් නරක අතට හැරිය හැකි හෝ අස්ථි බිඳීම සුව නොවිය හැක.
අස්ථි බිඳීම සුව වීමට කොපමණ කාලයක් ගතවේද?
අතේ අස්ථි බිඳීම් සාමාන්යයෙන් සුව වීමට සති 6-8 ක් ද, සම්පූර්ණ ශක්තිය ලැබීමට තවත් සති 4 ක් ද ගත වේ. අස්ථි බිඳීමකින් පසු අවම වශයෙන් සති 6 ක් හෝ භෞතචිකිත්සකවරයා ආරක්ෂිත බව දැනුම් දෙන තෙක් (දිගු කාලය) සියලුම ක්රීඩා වලින් වැළකී සිටිය යුතුය.