කොම්පාට්මන්ට් සින්ඩ්රෝමය යනු කුමක්ද?
කොම්පාට්මන්ට් සින්ඩ්රෝමය (Compartment syndrome) යනු මාංශ පේශි මිටියක් තුළ රුධිරය වහනය වීම හෝ ඉදිමීම නිසා ඇතිවන වේදනාකාරී සහ බරපතල විය හැකි තත්ත්වයකි. අත් සහ පාදවල ඇති සෑම මාංශ පේශි කණ්ඩායමක්ම රුධිර වාහිනී සහ ස්නායු සමඟ 'ෆැසියා' (Fascia) ලෙස හැඳින්වෙන පටකයකින් වට වූ අවකාශයක පිහිටා ඇත. මෙම අවකාශය තුළ පීඩනය වැඩි වූ විට, එම ප්රදේශයට රුධිර සැපයුම සීමා වන අතර මාංශ පේශි සහ ස්නායු වලට හානි සිදුවිය හැක.
උග්ර කොම්පාට්මන්ට් සින්ඩ්රෝමය
- හදිසියේ ඇති වන අතර, සාමාන්යයෙන් අස්ථි බිඳීමකින් හෝ දරුණු තුවාලයකින් පසුව ඇති වේ.
- මෙය වෛද්ය හදිසි අවස්ථාවක් වන අතර වහාම ප්රතිකාර අවශ්ය වේ.
- වහාම ප්රතිකාර නොකළහොත් ස්ථිර මාංශ පේශි හානි සිදුවිය හැක.
රෝග ලක්ෂණ
උග්ර තත්ත්වයේ රෝග ලක්ෂණ සාමාන්යයෙන් තුවාලයකින් පසුව ඇති වන අතර වේගයෙන් නරක අතට හැරේ:
- තදබල වේදනාව, විශේෂයෙන් මාංශ පේශි දිගු කරන විට. මෙය සාමාන්ය තුවාලයකදී බලාපොරොත්තු වන වේදනාවට වඩා වැඩිය.
- අදාළ ප්රදේශයේ මෘදු බව (Tenderness).
- මාංශ පේශියේ තද ගතිය.
- හිරිවැටීමක් හෝ දැවෙන සංවේදනයක්. දරුණු අවස්ථාවලදී පණ නැති වීමක් ද සිදුවිය හැක.
වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගත යුත්තේ කවදාද?
උග්ර කොම්පාට්මන්ට් සින්ඩ්රෝමය වෛද්ය හදිසි අවස්ථාවකි. ස්ථිර හානි වළක්වා ගැනීමට පැය කිහිපයක් ඇතුළත රෝහල් ගත වී ප්රතිකාර ලබා ගත යුතුය.
හේතු
- අස්ථි බිඳීම් හෝ තැලීම් (Crush injury) - මෙය ප්රධානතම හේතුවයි.
- ඉදිමීම නතර වීමට පෙර තදින් දැමූ ප්ලාස්ටර් හෝ වෙළුම් පටි.
- පිළිස්සීම්.
- හානි වූ රුධිර වාහිනී අලුත්වැඩියා කිරීමේ සැත්කම් වලින් පසුව ඇතිවන ඉදිමීම්.
ප්රතිකාර
මෙය රෝහලකදී හදිසි 'ෆැසියාටොමී' (Fasciotomy) සැත්කමක් මගින් ප්රතිකාර කළ යුතුය. මෙහිදී වෛද්යවරයා සම සහ ෆැසියා පටකය කපා මාංශ පේශි මත ඇති පීඩනය වහාම නිදහස් කරයි. තුවාලය සාමාන්යයෙන් දින කිහිපයකට පසු වසනු ලැබේ. ඇතැම් විට සම බද්ධ කිරීමක් (Skin graft) ද අවශ්ය විය හැක.
ප්රතිකාර නොගතහොත් කුමක් සිදුවේද?
මෙය බරපතල තත්ත්වයකි. ප්රතිකාර නොකළහොත් අතෙහි හෝ පයෙහි ක්රියාකාරිත්වය ස්ථිරවම අහිමි වීම, අවයවයක් කපා ඉවත් කිරීමට සිදු වීම හෝ ජීවිතයට තර්ජනයක් විය හැක.